Miken Harikalar Diyarı

Miken Medeniyeti'ne sadece Hititlerle çağdaş diye ilgi duyan biriydim yakın zamana kadar. Ama Argolis'teki gezimizden sonra Mikenler ile ilgili fikrim değişti diyebilirim. Daha önce bilmediğim bir dolu şey öğrendiğim gibi, özellikle tholos mezarları, köprüleri, sur duvarları ve barajları ile Miken mimarisini farklı yönleriyle tanıma fırsatım oldu..Bunları sizinle de paylaşmak isterim efendim!

Tiryns'de bir kule yapısı, Miken kalelerinin en belirgin özelliği Kiklop usülü devasa boyutlardaki taşlardan inşa edilmiş anıtsal sur duvarları..

Mikenler deyince ilk akla gelen yapı türlerinden biri tabi ki tholos mezarlar. Uzun bir koridoru ve yuvarlak planlı bir odası olan, çatısı arı kovanı şeklinde kubbe gibi yükselen üzeri toprakla örtülmüş seçkin kişi mezarları..

Evet! yanlış okumadınız, Miken Dönemi'nden kalma köprüler var Napflio yakınlarında..Bunların iki tanesini ziyaret ettik.

Miken Dönemi köprüsü böyle gözüküyor işte!

Miken Dönemi'nin önemli yeniliklerinden biri de anıtsal kapılar ve kabartmalar. Ayrıca sütunun mimari bir öğe olarak anakarada önem taşımaya başlaması ve sonraki dönem mimarisi için bir başlangıç olması. Burası bilindiği gibi Mycene'deki Aslanlı Kapı, kalenin ana ve antısal girişi. Sütun burada Miken kentini temsil ediyor. Aslanlar da sembolik olarak bu kenti koruyorlar ve insanlara gözdağı veriyorlar tabii..

Bu sefer Medea'daki sur duvarları..

Miken Dönemi mimarisinde Megaron yapılarının yeri çok büyük. Sarayların merkezi yada en önemli kesimleri büyük megaronlardan oluşuyor. Burada MEdea'daki büyük megaron kompleksini görüyorsunuz. Tiryns ve Mycene'dekilerin yanında oldukça küçük kalıyor tabii..

Miken kentlerinde göze çarpan yapı tarzlarından biri de tüneller, sarnıçlar ve potern tarzı mimari yapılar. Burada Mycene'deki sarnıca girişi görüyoruz efendim..Buradan merdivenlerle yerin 7 kat altına iniliyor..

Başka bir Miken köprüsü.

Dendra'daki mezarlardan birinde bulunan at iskeletleri.. Yanyana yüzleri birbirine dönük olarak gömülmüş olan savaşçı ruhu temsilen bu at iskeletleri Mikenlerin savaşçı tavrını gösteriyor olabilir mi?

Argolis'te Bana Ege'yi Yeniden Sevdiren Asine

Asine, Orta Hellas, Geç Hellas (Miken) ve Helenistik Dönemlere ait buluntuların kazıldığı bir kale yerleşmesi. Buraya sözkonusu kalıntıları görmeye gittik ama Asine'deki küçük koy, kumsal, kayalıklar, ileride gözüken adacıklar, Ege'nin derin mavisi o kadar güzeldi ki sonuçta bir dolu manzara resmi çektim. Ege'yi böylesine güzel, çekici görünce evimi, Türkiye'yi, karşı kıyıları da çok özledim ve biraz melankolik bir ruh haline girdim oradayken..

Güzel Ege, canım Ege..Bu renk, bu ışıltı, bu minik adacıklar başka nerede var?

Hava o kadar soğuk olmasa bu suya hemen atlanırdı..

Asine'nin Helenistik Dönem surları

Asine'nin üzerinden panoramik bir fotoğraf, bu manzaraya saatlerce baksa insan tüm dertlerinden arınırmış gibi geliyor bana..

Küçük koyun kaleden görünümü..

Miken Medeniyeti'nin Başkenti: Mykene

Bugün benim için çok heyecan verici Mykene'ye gittik. Şimdiye kadar hep derslerden yada resimlerinden bildiğim bu önemli Tunç Çağı kalesini bizzat görebilmek, koklamak ve hissetmek olağanüstüydü. Mykene, sarayıyla, aslanlı kapısıyla, kiklop tarzı sur duvarlarıyla, yeraltına merdivenle açılan sarnıcıyla, mezar kompleksleriyle, tholos mezarlarıyla tam bir 'highlight'!

Mykene'nin ünlü aslanlı kapısı. Kafamda canlandırdığımdan çok daha anıtsal bu kapıyı görünce tüylerim diken diken oldu. Miken kalelerini gezerken ister istemez hep Hitit Krallığı'nı ve Hattuşa'yı düşünüyorum. Zamanın iki önemli politik gücü..

Bu kapının önünde bir resmim olması gerek diye düşündüm.

Aslanlı Kapıdan içeri girer girmez anıtsal mezar kompleksi göze çarpıyor. Schliemann'ın kazdığı kral mezarları buradan, bu yapı o dönemde de çok etkileyici olmalıydı.

Mykene saray yapısının içi

Mykene'deki sarnıç, kaygan taşlı ve el feneri olmadan girilemeyecek bir yer.

Mykene'deki kale girişlerinden küçük olanı

Mykene'deki müzede sergilenen büyük figürinler

Öküzgönü ingot parçası

Mykene'nin uzaktan görünümü

Çok çok etkileyici bir Miken tholos mezarı. Bilindiği gibi Miken tholos mezarlarına uzun bir koridor yapısıyla giriliyor ve içerideki kubbe 'arı kovanı' şeklinde bindirme taşlarla inşa ediliyor. Bu mezarın içindeki arı kovanı çatının yüksekliği 15 metreydi!!

Çok korkutucu bir akustiği olan mezar yapısının içi

Argolis'in en önemli Miken Dönemi Kalelerinden Tiryns

Son birkaç gündür Argolis'teyiz. Mora Yarımadası'nın bence en güzel köşesi burası. Daha önce Mora Yarımadası'nı hep homojen bir coğrafi parça olarak düşünmüştüm ama meğersem çok yanılmışım. Olympia ve çevresi (yarımadanın kuzeybatısı) daha çok Balkanlar'ı andırıyor, Sparta ve çevresi özellikle karasal iklime sahip ve yüksek dağlarla çevrili, izole bir yapıya sahip. Argolis ise (yarımadanın kuzeybatısı) tam Egeli, hem muhteşem kıyılara sahip, bol girintili çıkıntılı, kayalık hem de çok verimli ovalara sahip. Argolis Körfezi'ne açılan ovayı görünce -şimdi portakal bahçeleriyle dolu- neden Mycene, Tiryns yada Argos gibi önemli Miken Dönemi ve sonrası kentlerinin burada aşırı zenginleşerek hem ticaretle hem tarımla gül gibi yaşayıp gittiklerini anlıyorsunuz.

Tiryns'e gelince: Tiryns en çok Geç Miken Dönemi (MÖ 12. yy) saray yapısı, güçlü sur duvarları ve çeşitli kale yapılarıyla ünlü. Ama aslında 120 yılı aşkın bir süredir devam eden kazılarda Geç Neolitik Döneme, Erken ve Orta Hellas Dönemi'ne ait Ege prehistoryası için önem taşıyan çeşitli mimari buluntular da kazılmış. Kazı tarihçesinde -tabii ki olmazsa olmaz- Schliemann ve Dörpfeld'in isimlerini anmadan olmaz. Şu sıralar ise kazılar DAI Atina ve Heidelberg Üniversitesi'nden Prof. Joseph Maran ve ekibi tarafından yürütülüyor. Tabii ki her zaman olduğu gibi ilk gelen en önemli en görkemli binaları kazmış..

Tiryns'de Miken Dönemi öncesi için önem taşıyan ilk yapı Erken Hellas Dönemi'ne tarihlenen (MÖ 2400-2300) oldukça garip bir plana sahip yuvarlak planlı yapı. Bu binanın kalıntıları Miken Dönemi sarayının altında kaldığı için yalnızca küçük bir bölümü kazılabilmiş durumda. Bu yapının planı çok tuhaf ve tam olarak işlevi tespit edilebilmiş değil, diğer yandan bu binaya benzer herhangi bir yapı Ege'de kazılmış değil!

Tiryns'deki ilginç plana sahip Erken Hellas Dönemi yapısının bugünkü görünümü.

Orta Hellas Dönemi'nde (MÖ 2000-1600) kale sur duvarlarıyla çevriliyor, çeşitli binalar inşa ediliyor Tiryns'de ama malesef Geç Tunç Çağı tabakaları bu kalıntılarını tahrip etmiş durumda, o yüzden genelde keramik buluntuları ile temsil ediliyor ve Orta Hellas Dönemi için kale yerleşmesinin bir canlandırmasını mümkün gözükmüyor. Erken Hellas Dönemi'ne ait başka yapılar ise Aşağı Kale'de (Unterburg) kazılmış durumda. 

Kalenin en görkemli en parlak dönemi Geç Hellas Dönemi'nde yaşanıyor (MÖ 1600-1050). Şu an kaleye çıkınca görülen kiklop tarzı sur duvarları 4 farklı aşamada 14.-12. yüzyıllar arasında inşa edilmişler..Kalenin en ilgi çekici bölümü saray yapısının olduğu yer. Saraya giriş sütunlarla çevrili bir avludan sağlanıyor, büyük megaron yapısının ortasında yuvarlak planlı büyük bir ocak ve onu çevrelyen 4 tane sütun yer alıyor. Saray duvarlarını ve tabanını süsleyen rengarenk freskleri ve döşemeleri gözünde canladırınca burasının gerçekten çok etkileyici bir yapı olduğunu anlıyorsunuz. Yukarı Kaledeki ilginç yapılardan biri Galeri olarak adlandırılan, Hattuşa'daki poternlere benzeyen içinde düzenli aralıklarla açılmış nişler bulunan tüneller. Tiryns'de bunların savunma amacıyla değil, besin depolamak için kullanıldığı öneriliyor.

Miken Dünyası için çok önemli bir kale yerleşmesi Tiryns. Geç Tunç Çağı'nda denize sadece 1 km uzaklıkta ve verimli bir ovaya hakim ideal bir konumda. Mycene'ye ise sadece 15 km uzaklıkta..

Tiryns Aşağı Kale'deki apsidal evin temelleri. Otlardan fazla bir şey gözükmüyor malesef..

Tiryns'in bir de aşağı kale bölümü var. Burada kült alanı, metal işlikleri ve o dönem ticareti ile ilgili çeşitli bulgular elde edilmiş. Aşağı Kale'nin en ilginç mimari konstrüksiyonu ise kalenin  tatlı su ihtiyacını karşılamaya yönelik olarak inşa edilmiş 'syring' olarak adlandırılan sarnıç. Melissa sayesinde buranın içine girip görebildik.

Tiryns'deki saray yapısı içindeki büyük megarona giriş..

tiryns'deki saray yapısı içindeki büyük megaron. Bu fotoğrafta ayrıca sütun altlıklarını görmek mümkün. Sütunların ortasında ise işaretlenmiş olarak büyük bir ocak yer var. Duvara dayanmış olarak ise kralın tahtı bulunmuş..

Yukarı Kaledeki Galeri. Bu yapı tekniği olarak Hattuşa'daki poternleri andırsa da işlevsel olarak savunma amaçlı değil, besin depolamak için inşa edildiği düşünülüyor.

Tiryns'in ünlü Geç Miken Dönemi kiklop tarzı sur duvarları (MÖ 12 yy.)

Tiryns'de yukarı kaleye giriş, sur duvarlarının arasındaki kapı

Tiryns sur duvarları..

Miken Dönemi baskı mühürleri, Tiryns'den..

Tiryns'de bulunan Linear B tabletlerinden örnekler..

tiryns buluntuları Napflio Müzesi'nde sergileniyor. Burada görülenler Tiryns Aşağı Kale'deki kült alanında bulunmuş olan büyük figürinler

Tiryns'den sos kapları (Erken Hellas II Dönemi- MÖ 2500)

İlginç bir Miken Dönemi figürini..

Nestor Sarayı

Mora Yarımadası'na geldiğimizden bu yana neredeyse bir hafta geçti. Şimdiye kadar Olympia kazıevinde kalıp çevredeki yerleri gezdik, sonra bir gece Sparta'da konakladık ve Sparta'yı gezdik. Sırada Argolis var! Argolis, Mora Yarımadası'nın Kuzeybatı kesimi ve burada çok sayıda önemli antik kent ve yerleşme var. Özellikle Tunç Çağı ve Miken Dönemi açısından Argolis Körfezi ve çevresi büyük önem taşıyor. bu nedenle bu çevredeki yerleri gezmemiz en az 1 hafta alacak. Bu süre boyunca ise Tiryns Kazıevi'nde konuk olacağımız için çok mutluyuz!

Nestor Sarayı'nı işaret eden tabela

Argolis'e geçmeden önce ama Olympia çevresinde gezdiğimiz önemli Miken Dönemi saraylarından biri olan NESTOR SARAYI'nda çektiğim resimleri paylaşmak isterim. Nestor Sarayı buluntuları Chora Müzesi'nde sergileniyor. Nestor Sarayı kazılarını yürütün ise Troya'da  da 1930'lu yıllarda kazılar yürütmüş olan Amerikalı arkeolog Carl Blegen. Blegen'in büstünü müzenin bahçesinde görmek mümkün!

Sarayın içindeki depo alanları..

Sarayın içindeki odalar ve depolama kapları

Ortada açım mavi ile işaretlenmiş alan Nestor Sarayı (Miken Dönemi)

Chora Müzesi (burada Nestor Sarayı'nda ve çevredeki çeşitli Miken Dönemi tholos mezarlarında bulunmuş buluntular sergileniyor)

Chora Müzesi bahçesindeki Carl Blegen büstü. Bilindiği gibi, Blegen Cincinnati Üniversitesi'nde arkeoloji proseförüydü ve 1930'lu yıllarda Troia'da kazılar gerçekleştirdi. Troia'nın en kapsamlı yayınları da bu dönemde Blegen tarafından yapıldı..

Nestor Sarayı'nın merkezi odasında bulunmuş çok sayıda duvar resminden bir tanesi.

Miken Dönemi'ne ait devetüyü astarlı kadehler..

Miken Dönemi'ne ait bir tholos mezarda bulunmuş olan bir kap

Miken Dönemi tholos mezarında bulunmuş (Geç Hellas Dönemi) üzerinde ahtapot olan büyük amfora

Miken dönemi'ne ait bir kült kabı

Nestor Sarayı yakınında restore edilmiş bir Miken Dönemi'ne ait tholos mezarı

Miken Dönemi mezarının içi ve kubbesi..